Connect with us

ਦੁਨੀਆ

‘ਮੇਰੀ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਫੇਰੀ’ ਦੇ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਲੱਭਦਿਆਂ

Published

on

ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਫਰ ਵਿਚ ਇਕ ਹੋਰ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਆਪਣੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਅਹਿਮ ਸਬੂਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ‘ਮੇਰੀ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਫੇਰੀ’ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਗੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਲੇਖਕ ਦੀ ਕਲਮ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਾਹਿਤਕ ਯੋਗਦਾਨ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ: ‘ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼-ਭਗਤਾਂ ਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਪਰਵਾਨਿਆਂ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣ ਰਹੇ ਹਾਂ।’ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਰੂਹ ਨਾਲ ਦੋ ਵਾਰੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਲੇਖਕ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਤੁਆਰਫ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਲੇਖਕ ਇਕ ਤਜਰਬੇਕਾਰ, ਇੱਲ ਅੱਖ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਰੁਮਾਂਚਕਾਰੀ, ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਖੁਸ਼ਕ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਹਾਸੇ ਦੀਆਂ ਝੜੀਆਂ ਬਿਖੇਰਨ ਵਾਲਾ ਵਾਰਤਾਕਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਰਤਕ ਨਾਵਲ ਵਾਂਗ ਮਨੋਰੰਜਕ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਸਿਰਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਜਾਚੇ ਇਹੀ ਲੇਖਕ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਰਾਜ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ‘ਅਹਿਨਿਸਿ’ ਭਾਵ ਦਿਨ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਲੇਖਕ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਵੀ ਅੱਠ ਪਹਿਰ ਭਾਵ ਖੰਡ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਆਜ਼ਾਦ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਇਕ ਕੜੀ ਵਿਚ ਬੱਧੇ ਹੋਏ ਵੀ।

ਪਹਿਲੇ ਖੰਡ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਤ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਈ ਹੈ ਤੇ ਦੂਸਰੇ ਖੰਡ ਵਿਚ ਸੈਨ ਹੋਜ਼ੇ ਤੋਂ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਤੱਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਵਿਵਰਣ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਾਠ-ਦਰਸ਼ਨ ਤਸਵੀਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਆਭਾ ਨੂੰ ਚਾਰ ਚੰਨ ਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਨਾਂ ‘ਮੇਰੀ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਫੇਰੀ’ ਹੈ, ਪਰ ਟਾਈਟਲ ਪੰਨੇ ਤੇ ਕੈਪੀਟਲ ਬਿਲਡਿੰਗ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਲਾਉਣ ਦਾ ਸਬੱਬ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਦੇ ਪੱਲੇ ਨਹੀਂ ਪਿਆ। ਇੰਜ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸਤੇ ਪੰਛੀ ਝਾਤ ਉਪਰੰਤ, ਫੇਰੀ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ, ਉੱਥੋਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਇਤਿਹਾਸ, ਗਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਾ-ਦਿਲੀ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ, ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੀ ਤਵਾਰੀਖ, ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ (ਅਮਰੀਕਾ ਸਥਿਤ) ਸੰਬੰਧੀ ਵੇਰਵੇ ਤੇ ਲੇਖਕ ਦਾ ਕਾਵਿਕ-ਯੋਗਦਾਨ! ਇੰਜ ਲੇਖਕ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸੂਰਜ ਦੁਆਲੇ ਪਰਿਕਰਮਾ ਵਾਂਗ 4 ਪਹਿਰ ਦਿਨ ਤੇ 4 ਪਹਿਰ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਅੱਠ ਖੰਡਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਫੇਰੀ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਵੀ ਪਿਛਲ-ਪੈਰੀ ਹੋ ਤੁਰੀ।

ਮੈਂ ਸਕੂਲ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਖੁੱਭ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਇਮਤਿਹਾਨਾਂ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਇਕ ਸਮੁੱਚੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਕੁੰਜੀ’ ਤੇ ਦੁਹਰਾਈ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਾਂ। ਇੰਜ ਹੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਕ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਇਕ ਸੰਖੇਪ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਵਜੋਂ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਮੁੱਚੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਆਜ਼ਾਦੀ ਇਤਿਹਾਸ ਇਸ ਵਿਚ ਸੰਜੋਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਸਮਾਜ-ਸ਼ਾਸਤਰ, ਨਾਗਰਿਕ-ਸ਼ਾਸਤਰ, ਰਾਜਨੀਤੀ-ਸ਼ਾਸਤਰ, ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਆਦਿ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਲੇਖਕ ਗਾਗਰ ਵਿਚ ਸਾਗਰ ਭਰਨ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਕ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਨਾਵਲ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਦਾ ਲੇਖਕ ਕਈ ਥਾਂਈਂ ਆਪਣੇ ਬੀਤੇ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਰਟਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰੇਲਗੱਡੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਲੜ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਚਨੁਕਰੀਆਂ ਪਰੌਂਠੀਆਂ ਦੀ, ਕਦੇ ਤਾਜ ਮਹੱਲ ਦੀ, ਕਦੇ ਅਬੋਹਰ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਨਰਮੇ ਦੀ।

ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣਦਾ ਲੇਖਕ ਜਦੋਂ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਬਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਲੁਕਣਮੀਟੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਇੰਤਹਾਤੇ ਪੁੱਜਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਹਣੀ-ਮਹੀਂਵਾਲ ਦੀ ਯਾਦ ਰੁਮਾਂਚਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਅਗਲੇ ਹੀ ਪਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਲਖ ਯਥਾਰਥ ਵੱਲ ਲੇਖਕ ਦਾ ਧਿਆਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚ ਬਠਿੰਡਾ, ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਮਾਰੇ ਕਿਸਾਨ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਮੇਰਾ ਮਨ ਲੇਖਕ ਦੀ ਚੇਤੰਨ ਸੋਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਕੋ ਪਲ ਲੇਖਕ ਯਥਾਰਥ ਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਝਬਦੇ ਹੀ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਸੰਜੀਵਨੀ ਬੂਟੀ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਮੁਹਾਵਰੇ, ਲਕੋਕਤੀਆਂ, ਅਖਾਣਾਂ ਤੇ ਅਟੱਲ ਸੱਚਾਈਆਂ ਵਜੋਂ ਲੇਖਕ ਪੂਰਾ ਭੰਡਾਰ (ਵੇਅਰ ਹਾਊਸ) ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਵਾਜਬ ਜਗ੍ਹਾ ਮਿਲੀ, ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਫੁਲਕਾਰੀ ਵਿਚ ਰੰਗਦਾਰ ਤੋਪਾ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਵੰਨਗੀ ਵਜੋਂ ਕੁਝ ਮੁਹਾਵਰੇ: ਕੋਹਲੂ ਦਾ ਬਲਦ, ਖੂਹ ਦਾ ਡੱਡੂ, ਊਠ ਕਿਸ ਕਰਵਟ ਬੈਠਦਾ, ਬਲੀ ਦੇ ਬੱਕਰੇ, ਦੀਵੇ ਥੱਲੇ ਹਨੇਰਾ, ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਬਟੇਰਾ, ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਕੜਛੇ ਆਦਿ।

ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੋਕ-ਅਖਾਣਾਂ ਤੇ ਅਟੱਲ ਸੱਚਾਈਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੀਏ: ਵਗਦੀ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਹੱਥ ਧੋਣੇ, ਡੁੱਬੀ ਤਾਂ ਜੇ ਸਾਹ ਨਾ ਆਇਆ, ਦੇਸ਼ ਚੋਰੀ ਪਰਦੇਸ ਭਿਖਿਆ; ਸਵਖਤੇ ਸੌਂ ਸਵਖਤੇ ਜਾਗ, ਵਧੇ ਉਮਰ ਤੇ ਲੱਗਣ ਭਾਗ; ਜਿਸ ਥਾਲੀ ਵਿਚ ਖਾਣਾ ਉਸੇ ਵਿਚ ਛੇਕ ਕਰਨਾ, ਮਲਾਈ ਖਾਂਦੇ-ਖਾਂਦੇ ਸੁੱਕੀ ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਤਿੰਨਾਂ ਤੇਰਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ; ਦੁਨੀਆਂ ਖੂਹ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੋਗੇ ਉਵੇਂ ਜੁਆਬ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ; ਕੱਚਿਉਂ ਪੱਕੇ ਤੇ ਪੱਕਿਉਂ ਮੱਕੇ; ਜਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਪੜੁੱਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਂਨਾ ਦੌੜਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਨੋ ਲੰਚ ਇਜ਼ ਫਰੀ, ਮਾਲ ਬਿਗਾਨਾ ਹੈ ਪਰ ਪੇਟ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਹੈ, ਲੱਤਾਂ ਦੇ ਭੂਤ ਬਾਤਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ; ਰੱਬ ਨੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਾਜਰਾਂ ਵਿਚੇ ਰੰਬਾ ਰੱਖ; ਕਿਧਰੇ ਹੋਰ ਨਾ ਚੰਦ ਚਾੜ੍ਹ ਦੇਵੀਂ, ਮੈਂ ਕੱਚੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਖੇਡੀਆਂ, ਕਿਸੇ ਭੁੱਖੇ ਕੋਲ ਬਾਤ ਪਾਉਗੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਜੁਆਬ ਰੋਟੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਗੋਲੀ ਕੀਹਦੀ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਕੀਹਦੇ, ਭੁੱਖੇ ਦੀ ਧੀ ਰੱਜੀ ਤੇ ਖੇਹ ਉਡਾਉਣ ਲੱਗੀ, ਖਾਣ ਪੀਣ ਨੂੰ ਬਾਂਦਰੀ ਤੇ ਡੰਡੇ ਖਾਣ ਨੂੰ ਰਿੱਛ, ਇੱਦਾਂ ਉਦਾਸ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੁੜੀ ਦੱਬ ਕੇ ਆਇਆ ਹੁੰਦਾ, ਘਰ ਆਇਆ ਅੰਮਾ ਜਾਇਆ, ਮੁਫਤ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਤਾਂ ਕਾਜ਼ੀ ਨੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ, ਚਟੱਕ ਮੰਗਣੀ ਪਟੱਕ ਵਿਆਹ, ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਕੁੱਤਾ ਵੈਰੀ, ਦੇਰ ਆਏ ਦਰੁਸਤ ਆਏ, ਨੌਕਰੀ ਕੀ ਤੇ ਨਖਰਾ ਕੀ?

ਦਾਖੇ ਹੱਥ ਨਾ ਅੱਪੜੇ ਆਖੇ ਥੂਹ ਕੌੜੀ, ਮੇਰੀ ਬੁੱਕਲ ਦੇ ਵਿਚ ਚੋਰ, ਕੁੱਛੜ ਕੁੜੀ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਢੰਡੋਰਾ; ਹਿਨਾ ਰੰਗ ਦੇਤੀ ਹੈ ਪੱਥਰ ਕੇ ਘਿਸ ਜਾਨੇ ਕੇ ਬਾਅਦ, ਮਨੁੱਖ ਸੰਭਲਤਾ ਹੈ ਠੋਕਰ ਖਾਨੇ ਕੇ ਬਾਅਦ। ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਬਹਾਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਗੀਤ ਵੀ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤੇ ਨੇ, ‘ਟੁੱਟ ਜਾਏ ਰੇਲ ਗੱਡੀਏ ਤੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ ਚੰਨ ਮੇਰਾ, ਤੂੰ ਪੀਂਘ ਤੇ ਮੈਂ ਪਰਛਾਵਾਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੁਲਾਰੇ ਖਾਵਾ…ਲਾ ਲੈ ਦੋਸਤੀ ਆਦਿ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਵੀ ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਿਵ ਬਟਾਲਵੀ ਆਦਿ ਵੀ ਫੇਰਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੂਰੇ ਕਾਫਲੇ ਵਿਚ ਪੂਰਬੀ ਸੱਚ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਲੇਖਕ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨੰਤਰ ਚਲਦੀ ਹੈ, “ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਦੀਆ ਦੀਵਾਰਾਂ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਸਤੇ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਤੋਂ ਹੁਨਰਮੰਦ ਕਾਮੇ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਟੀ, ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਉਜਰਤ ਦੇ ਕੇ ਕੰਮ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ।” ਇਸ ਦੇ ਸਮਾਨੰਤਰ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਤਾਜ ਮਹੱਲ ਦੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਵੀ ਮੁਫਤੋ-ਮੁਫਤੀ ਰੋਟੀ-ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਾਅ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਲੇਖਕ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਵਿਭਿੰਨ ਰਸਾਂ, ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਜੜਤ ਨਾਲ ਫਬੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਇਹ ਗਹਿਣੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਲੇਖਕ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਵੀ ਕਵਿਤਾ ਵਰਗੀ ਹੈ, “ਉਸ ਨੇ ਪਲਕਾਂ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਬਲਖ ਬੁਖਾਰੇ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰਵਾਈ, ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਮੱਕਾ ਤਾਜ ਮਹੱਲ ਵਿਖਾਇਆ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਮੱਥਾ ਟਿਕਾਇਆ…।” ਪੰਨਾ 91ਤੇ ਵੇਖੀਏ: ਗੱਡੀਆਂ ਤੋੜਦੀਆਂ ਵੀ ਹਨ, ਵਿਛੋੜਦੀਆਂ ਵੀ ਹਨ.., ਅੱਖਾਂ ਚਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅੱਖਾਂ ਲੜਦੀਆਂ ਹਨ, ਅੱਖਾਂ ਭਿੜਦੀਆਂ ਹਨ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਖਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ…ਅੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੇਲ ਮਿਲਾਪ ਸੰਚਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਵਟਦਾ ਹੈ, ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ…। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਯਾਤਰੂਆਂ ਵਾਸਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਸਵਾਰੀ ਨਾਈ, ਲਾਗੀ, ਵਿਚੋਲੇ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ…ਦੋ ਰੂਹਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ‘ਚੋਂ ਸਪਾਊਸ ਲੱਭ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ…। ਕੌਲ ਇਕਰਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪੰਨਾ 60 ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਐਬਟਾਬਾਦ ਤੋਂ ਉਂਸਾਮਾ ਬਿਨ ਲਾਦੇਨ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖੋ: “ਬਲੋਚ ਡਾਚੀਆਂਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪੁਨੂੰ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੱਸੀ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਭੰਬੋਰ ਉੱਜੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਖ ਦੀ ਫੁਰਤੀ ਵਿਚ ਸਾਰਾ ਸਾਕਾ ਵਰਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਤਸੁਕਤਾ ਭਰੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਸਮੇਤ Eਬਾਮਾ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਖਿੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।”

ਬਾਕਮਾਲ ਹੈ, ਲੇਖਕ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਵਿਚ ਕਵਿਤਾ ਵਾਲੀ ਕੋਮਲਤਾ, ਰਵਾਨਗੀ ਤੇ ਸਹਿਜਤਾ…ਰੁਮਕਦੀ ਪੌਣ ਵਰਗੀ, ਵਹਿੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਲਕਲ ਵਰਗੀ, ਚੰਨ ਦੀ ਚਾਨਣੀ ਵਰਗੀ…ਜਿਸ ਵਿਚ ਹਾਸ ਰਸ, ਕਰੁਣਾ ਰਸ, ਬੀਰ ਰਸ, ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਸ ਰਸ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀਨ ਮਿਸਾਲ: ਲੇਖਕ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੌਹਨ ਟਾਇਲਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ 14 ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲਾਲੂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਯਾਦਵ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਦੋਬਦੀ ਹਾਸਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਸਾ ਉਦੋਂ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਲੇਖਕ ਭੁਲੇਖੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਲੱਸ ਪੁਆਇੰਟ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਪੈਰ ਜਮਾਉਣ ਦੀ ਦਾਸਤਾਂ ਕਰੁਣਾ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਗਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੀਸ ਝੁਕਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸੱਸੀ-ਪੰੁਨੂ, ਸੋਹਣੀ-ਮਹੀਂਵਾਲ ਆਦਿ ਆਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੇ ਕਹਿਣਤੇ ਕਿ ਤੀਹ ਕਰੋੜ ਭਾਰਤੀ ਬੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਭੇਡਾਂ?

ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਕਿ ਹੁਣ ਤਾਂ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਇਸ ਗੋਰੇ ਨੇ ਸਾਡੇ ਮੱਥੇ ਦੇ ਮਾਰਿਆ ਹੈ। ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਗਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪਾਠਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਬੀਰ ਰਸ ਜੋਤ ਮਘਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲੇਖਕ ਰਮਨਦੀਪ ਗਿੱਲ ਦੇ ਦੋਗਲੇ ਕਿਰਦਾਰ ਬਾਰੇ ਡਾ. ਐਲਨ ਗਿੱਲ ਰਾਹੀਂ ਬਿਰਤਾਂਤਦਾ ਹੈ, “ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਇਹ ਤਾਂ ਪੱਕੇ ਹੋਣ ਦਾ ਡਰਾਮਾ ਹੈ,” ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਖੁਦਗਰਜ਼ੀ `ਤੇ ਲਾਹਨਤ ਆਉਂਦੀ ਬੀਭਤਸ ਰਸ ਦੀ ਉੱਤਮ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਜੜੀ ਵਾਰਤਾ ਵਿਚ ਉਪਮਾ ਅਲੰਕਾਰ, ਰੂਪਕ ਅਲੰਕਾਰ, ਸੰਦੇਹ ਅਲੰਕਾਰ, ਅਨੁਪਰਾਸ ਤੇ ਅਤਿਕਥਨੀ ਅਲੰਕਾਰ ਦੀ ਝਲਕ ਥਾਂ ਥਾਂ ਨਜ਼ਰੀਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਛੋਕਰੇ ਨੇ ਮੇਰੀ ਵੱਲ ਮਾਰਖੋਰੀ ਮੱਝ ਵਾਂਗ ਝਾਕਿਆ… ਰੂਪਕ ਅਲੰਕਾਰ। ਏਦਾਂ ਜਾਪਿਆ, ਮੈਂ ਸੀਟ ਨਹੀਂ ਚੀਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਲਈ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ‘ਚੋਂ ਗੁਸਤਾਖੀ ਦੀ ਬਦਬੂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ…ਸਮੁੱਚਾ ਸੀਨ ਅਨੁਪਰਾਸ ਰਸ ਦੀ ਵਧੀਆ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਮੁਸਲਮਾਨ ਜਾਪਦੀ ਬੀਬੀ ਉੱਥੇ ਇਵੇਂ ਫਿਰ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਘਰ ਨੈਣ… ਉਪਮਾ ਅਲੰਕਾਰ। ਉਸ ਨੇ ਮੋਤੀਆਂ ਵਰਗੇ ਚਿੱਟੇ ਦੰਦ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਆਪਣਾ ਤੁਆਰਫ ਕਰਵਾਇਆ… ਉਪਮਾ ਅਲੰਕਾਰ। ‘ਅੱਜ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ ਹੈ…ਜੋ ਮਰਜ਼ੀ ਕਰੋ… ਕਿਲਕਾਰੀਆਂ ਮਾਰੋ, ਬੜ੍ਹਕਾਂ ਮਾਰੋ, ਮੌਜਾਂ ਕਰੋ…ਅਤਿਕਥਨੀ ਅਲੰਕਾਰ।

ਲੇਖਕ ਕੁਝ ਲਤੀਫੇ ਸਿੱਧੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਕੇ ਵੀ ਹਾਸ ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲੁਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਸਿੱਧੜ ਜੱਟ ਢਾਬੇ ‘ਤੇ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਗਿਆ। ਰੇਟ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਰੋਟੀ ਇੱਕ ਆਨੇ ਦੀ, ਦਾਲ ਫਰੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ, ਚੱਲ ਯਾਰ ਦਾਲ ਇਕੱਲੀ ਆਉਣ ਦੇਹ। ਇਹ ਸਿੱਧੜ ਜੱਟ ਨਹੀਂ, ਚਤੁਰ ਜੱਟ ਹੈ। ਇਸ ਜੱਟ ਦੇ ਸਮਾਨੰਤਰ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਲੇਖਕ ਵੀ ਉਹੀ ਸੋਚ ਅਪਨਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਹੈ ਕਿ ਥਾਂ ਥਾਂ ਲੇਖਕ ਦੇ ਜਾਤੀ-ਸੁਭਾਅ, ਅਨੁਭਵ, ਫਿਤਰਤ, ਵਤੀਰੇ ਤੇ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਤੀ ਰਵੱਈਏ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਰਾਹੀਂ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ, ਨਾ ਫਜ਼ੂਲ ਖਰਚ ਹੈ, ਨਾ ਅੱਭੜਵਾਹੇ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਬਣਦਾ ਮੌਕਾ ਖੁੰਝਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ‘ਤੇ ਪਰਦਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੇਖਣੀ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਬੜਾ ਕਿਫਾਇਤੀ, ਕਿਤੇ ਕੰਜੂਸ, ਸਪੱਸ਼ਟਵਾਦੀ, ਰੁਮਾਂਟਿਕ, ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਫੈਸਲੇ ‘ਤੇ ਦੂਹਰੀ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਸਾਣ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਦੂਜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਡੁੱਬਦੇ ਹੀ ਸ਼ਰੀਕ ਹੋ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਸਵੈ-ਭਰੋਸੇ ਵਾਲਾ, ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਦਾ ਹਮਾਇਤੀ, ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤ, ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਲਾਹਾਪ੍ਰਸਤ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਸਭ ਕਾਸੇ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉਹ ਦਿਮਾਗੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੇਤੰਨ, ਗੁਪਤ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਧਾਰਮਿਕ ਜਿਊੜਾ, ਪਰਿਵਾਰ, ਬੱਚਿਆਂ, ਦੋਸਤਾਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਮੋਹ ਦੀ ਮੂਰਤ ਹੈ। ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਹੈ, ਸਵੈ-ਪੜਚੋਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਬੀਨ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਂਗ ਕੁਤਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਕਬੂਲਦਾ ਹੈ।

ਕਾਹਲੀ ਵਿਚ ਮੌਕੇ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਲੈਂਦਿਆਂ ਬੀਫ ਖਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਇਕਬਾਲ ਬੜੀ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਕਰ ਲਿਆ…ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਜੈਪੁਰ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਦੋਸਤ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਹੋਏ ਸਮਾਨੰਤਰ ਵਾਕਿਆ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾ ਲਿਆ। ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਲੇਖਕ ਇੰਮੀਗਰੇਸ਼ਨ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਂਬਾਮਾ-ਕੇਅਰ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੰਜ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਸਮਕਾਲੀ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਖਬਰਾਂ ਮਸਲਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਲੇਖਕ ਦਾ ਅੰਤਰੀਵ-ਮਨ ਉਸੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਪੂਰਬ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਲਕ ਬੂਥ ਹੱਥੋਂ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਲੰਿਕਨ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਗਾਥਾ ਕਰਦਿਆਂ ਲੇਖਕ ਨੱਥੂ ਰਾਮ ਗੌਡਸੇ ਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਸਿਮ੍ਰਿਤੀ ਵਿਚ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਰਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਇੱਕਾ-ਦੁੱਕਾ ਸਾਲ, ਤਰੀਕਾਂ ਦੀ ਕੁਤਾਹੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਰੜਕਦੀ ਹੈ, ਹੋ ਸਕਦਾ ਛਾਪੇਖਾਨੇ ਦਾ ਕਸੂਰ ਹੋਵੇ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਪੁਸਤਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿਫਤਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ, ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ, ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਹੈ, ਪੁਸਤਕਾਲੇ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣਨਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਰੈਫਰੈਂਸ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣਯੋਗ ਹੈ।

ਸਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਹਾਸਲ, ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਦੀਆਂ ਸਤਰਾਂ: “ਇਹ ਗਦਰੀ ਬਾਬੇ ਮਜ਼੍ਹਬਾਂ, ਜਾਤਾਂ, ਧਰਮਾਂ, ਕਬੀਲਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸਨ…ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਤਵ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ।” ਲਿਖਦੇ ਲਿਖਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਇਜ਼ਾਫਾ ਮੈਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਲਗਦਾ, ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ ਹਾਲੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਲਿਖਣਾ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੁਕਤਿਆਂ ਦੀ ਮੈਂ ਸਰਸਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਸਾਰੇ ਕਲਮਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕੇ। ਦੁਹਰਾE ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਵਾਲੀ ਮੈਂ ਸਾਥੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਿਲਤ ਖੋਜਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਣ ਤੋਂ ਸੰਕੋਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸੰਕੋਚਦਿਆਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਦਰਖਾਸਤ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਲੱਭੇਗਾ, ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ, ਸਿੱਖਣ ਜੋਗਾ, ਸੰਭਾਲਣ ਜੋਗਾ ਤੇ ਪਾਠਕ ਆਪਣਾ ਵਕਤ ਥਾਂ ਸਿਰ ਲੇਖੇ ਲੱਗਿਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਗੇ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਲਾਸਾਨੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ‘ਤੇ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੋਈ। ਦੁਆ ਗੋ!

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Advertisement
ਦੁਨੀਆ12 hours ago

ਆਈ. ਐੱਸ. ਆਈ. ਦੇ ਨਵੇਂ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿ ਫੌਜ ’ਚ ਖੜਕੀ

ਦੁਨੀਆ14 hours ago

90 ਸਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਪੁਲਾੜ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਚਿਆ ਇਤਿਹਾਸ

ਮਨੋਰੰਜਨ16 hours ago

ਪਿਆਰ ਦੀ ਕਹਾਨੀ | ਐਮੀ ਵਿਰਕ | ਨਿੱਕੀ ਗਲਾਰਨੀ | ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ | ਨਵੀਨਤਮ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ 2021

ਭਾਰਤ18 hours ago

ਤਰਾਲ ‘ਚ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਜੈਸ਼ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ ਹਲਾਕ

ਭਾਰਤ20 hours ago

ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ‘ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਅਕਸ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ-ਮੋਦੀ

ਮਨੋਰੰਜਨ1 day ago

ਸ਼ਿਵਜੋਤ: ਅਫੇਅਰ (ਆਫੀਸ਼ੀਅਲ ਵੀਡੀਓ) ਬੌਸ | ਨਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਣੇ 2021 | ਨਵੀਨਤਮ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ 2021

ਦੁਨੀਆ2 days ago

ਅਮਰੀਕਾ : ਡਾਕ ਵਿਭਾਗ ‘ਚ ਹੋਈ ਗੋਲੀਬਾਰੀ, ਹਮਲਾਵਰ ਸਣੇ 3 ਦੀ ਮੌਤ

ਭਾਰਤ2 days ago

ਵਾਦੀ ਵਿਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ਸਹਿਮ ਦਾ ਮਾਹੌਲ

ਪੰਜਾਬ3 days ago

ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਮਾਫੀਆ ਦੀ ਆਈ ਸ਼ਾਮਤ

ਮਨੋਰੰਜਨ3 days ago

ਅਪਸਰਾ | ਜਾਨੀ ਫੀਟ ਅਸੀਸ ਕੌਰ | ਅਰਵਿੰਦ ਖਹਿਰਾ | ਦੇਸੀ ਧੁਨਾਂ | ਨਵੀਨਤਮ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਣੇ 2021

ਪੰਜਾਬ3 days ago

ਲਖੀਮਪੁਰ ਘਟਨਾ ਦੇ ਪੀੜਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਇਕਜੱਟਤਾ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਲਈ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ‘ਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ

ਭਾਰਤ3 days ago

ਲਖੀਮਪੁਰ ਘਟਨਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਐਸ.ਆਈ.ਟੀ. ਦਾ ਗਠਨ

ਮਨੋਰੰਜਨ5 days ago

ਸ਼ਰੀਫ (ਐਚਡੀ ਵੀਡੀਓ) ਗੁਰਲੇਜ ਅਖਤਰ ਫੀਟ ਦਿਲਪ੍ਰੀਤ ਡੀਲੋਂ | ਨਵਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ 2021 | ਨਵੀਨਤਮ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ 2021

ਪੰਜਾਬ5 days ago

ਮਿਸ਼ਨ 2022: ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦਾ ਮੂੰਹ

ਪੰਜਾਬ5 days ago

ਬਰਨਾਲਾ, ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ, ਮੋਗਾ, ਪਟਿਆਲਾ, ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਦੇ ਡੀ.ਸ. ਬਦਲੇ

ਪੰਜਾਬ5 days ago

ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਲੋਂ ਕਿਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਹਿਮ ਮਸਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਰਾਜਪਾਲ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ

ਭਾਰਤ7 days ago

ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਹਾਈਕਮਾਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਗੂ

ਕੈਨੇਡਾ2 months ago

ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਬੰਦ, 2 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਖ਼ਰਚ ਕੇ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾ ਰਹੇ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ

ਮਨੋਰੰਜਨ7 months ago

Saina: Official Trailer | Parineeti Chopra | Bhushan Kumar | Releasing 26 March 2021

ਮਨੋਰੰਜਨ7 months ago

ਤਾਪਸੀ ਪੰਨੂ, ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਅਪ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਬਹਿਲ ‘ਤੇ ਆਮਦਨ ਕਰ ਵਿਭਾਗ ਵਲੋਂ ਛਾਪੇਮਾਰੀ

ਮਨੋਰੰਜਨ7 months ago

ਕਿਸਮਤ ਤੇਰੀ (ਪੂਰਾ ਵੀਡੀਓ ਗਾਣਾ): ਇੰਦਰ ਚਾਹਲ | ਸ਼ਿਵਾਂਗੀ ਜੋਸ਼ੀ | ਬੱਬੂ | ਨਵੀਨਤਮ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਣੇ 2021

ਕੈਨੇਡਾ7 months ago

ਕੈਨੇਡਾ ਇੰਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਤਕਨੀਕੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਵਰਕ ਪਰਮਿਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੱਕੇ ਹੋਣ ਦਾ ਮੌਕਾ

ਸਿਹਤ7 months ago

ਕੈਨੇਡਾ ਲਈ ਮੁੜ ਆਫ਼ਤ ਬਣਿਆ ਕੋਰੋਨਾ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਲੱਗੇ ਨਵੇਂ ਵੈਰੀਐਂਟ ਦੇ ਮਾਮਲੇ

ਮਨੋਰੰਜਨ6 months ago

ਪਲੇਬੁਆਏ (ਪੂਰਾ ਗਾਣਾ) ਅਬਰਾਮ ਫੀਟ ਆਰ ਨੈਤ | ਅਫਸਾਨਾ ਖਾਨ | ਲਾਡੀ ਗਿੱਲ | ਨਵਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਣਾ 2021

Featured7 months ago

ਕਰੋਨਾ ਦਾ ਕਹਿਰ ਮੁੜ ਵਧਿਆ, ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ‘ਚ ਪੰਜਾਬ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ‘ਤੇ

ਸਿਹਤ7 months ago

ਕਰੋਨਾ ਦਾ ਕਹਿਰ: ਨਿੱਘਰਦੀ ਸਿਆਸਤ

ਭਾਰਤ7 months ago

ਮਮਤਾ ਦਾ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਸਮੇਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ, ਇਹ ਹੈ ਮੁੱਦਾ

ਮਨੋਰੰਜਨ6 months ago

ਰੋਨਾ ਹੀ ਸੀ | ਰਣਜੀਤ ਬਾਵਾ | ਪੇਂਡੂ ਬਯਜ| ਡੀ ਹਾਰਪ | ਤਾਜਾ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਣੇ 2021 | ਨਵੇਂ ਗਾਣੇ 2021

ਮਨੋਰੰਜਨ5 months ago

ਡੀਡੀ 1 | ਵੀਤ ਬਲਜੀਤ | ਸ਼ਿਪਰਾ ਗੋਇਲ | ਆਫੀਸ਼ੀਅਲ ਵੀਡੀਓ | ਤਾਜਾ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਣਾ 2021 | ਸਟੇਟ ਸਟੂਡੀਓ

ਮਨੋਰੰਜਨ7 months ago

Hello Charlie – Official Trailer | Aadar Jain, Jackie Shroff, Shlokka Pandit, Elnaaz Norouzi

ਭਾਰਤ6 months ago

ਲੋਕਾਂ ‘ਚ ਫਿਰ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦਾ ਖੌਫ਼

ਕੈਨੇਡਾ7 months ago

ਕੋਰੋਨਾ ਟੀਕਾ ਲੱਗਣ ਮਗਰੋਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ‘ਭੰਗੜਾ’ ਪਾ ਕੇ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਖੁਸ਼ੀ

ਸਿਹਤ6 months ago

ਦੇਸ਼ ’ਚ ਵਧਿਆ ‘ਕੋਰੋਨਾ’ ਦਾ ਖ਼ੌਫ, 24 ਘੰਟਿਆਂ ’ਚ 2 ਲੱਖ ਨਵੇਂ ਕੇਸ

ਮਨੋਰੰਜਨ7 months ago

ਸੁਰ ਤੇ ਅਦਾ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਸੀ ‘ਨੂਰੀ’

ਮਨੋਰੰਜਨ16 hours ago

ਪਿਆਰ ਦੀ ਕਹਾਨੀ | ਐਮੀ ਵਿਰਕ | ਨਿੱਕੀ ਗਲਾਰਨੀ | ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ | ਨਵੀਨਤਮ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ 2021

ਮਨੋਰੰਜਨ1 day ago

ਸ਼ਿਵਜੋਤ: ਅਫੇਅਰ (ਆਫੀਸ਼ੀਅਲ ਵੀਡੀਓ) ਬੌਸ | ਨਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਣੇ 2021 | ਨਵੀਨਤਮ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ 2021

ਮਨੋਰੰਜਨ3 days ago

ਅਪਸਰਾ | ਜਾਨੀ ਫੀਟ ਅਸੀਸ ਕੌਰ | ਅਰਵਿੰਦ ਖਹਿਰਾ | ਦੇਸੀ ਧੁਨਾਂ | ਨਵੀਨਤਮ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਣੇ 2021

ਮਨੋਰੰਜਨ5 days ago

ਸ਼ਰੀਫ (ਐਚਡੀ ਵੀਡੀਓ) ਗੁਰਲੇਜ ਅਖਤਰ ਫੀਟ ਦਿਲਪ੍ਰੀਤ ਡੀਲੋਂ | ਨਵਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ 2021 | ਨਵੀਨਤਮ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ 2021

ਮਨੋਰੰਜਨ7 days ago

ਚੋਰੀ ਦੀ ਪਿਸਤੌਲ: ਲਾਡੀ ਚਾਹਲ ਫੀਟ ਪਰਮੀਸ ਵਰਮਾ ਅਤੇ ਈਸਾ ਰਿਖੀ | ਤਾਜ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਣਾ 21 | ਨਵਾਂ ਗੀਤ 21

ਮਨੋਰੰਜਨ1 week ago

ਜੋਦਾ (ਆਫੀਸ਼ੀਅਲ ਵੀਡੀਓ) ਜਤਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹ, ਅਫਸਾਨਾ ਖਾਨ | ਮੌਨੀ ਰਾਏ, ਅਲੀ ਗੋਨੀ | ਮਨਿੰਦਰ ਕੈਲੇ

ਮਨੋਰੰਜਨ2 weeks ago

ਨਵਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਣਾ 2021 – ਜਬਰਦਸਤ ਦੋਸਤ | ਕੋਰਲਾ ਮਾਨ, ਗੁਰਲੇਜ ਅਖਤਰ | ਨਵੀਨਤਮ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਣਾ 2021

ਮਨੋਰੰਜਨ2 weeks ago

ਗਿਟਾਰ | ਹੋਂਸਲਾ ਰੱਖ | ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ, ਸ਼ਹਿਨਾਜ਼ ਗਿੱਲ, ਸੋਨਮ ਬਾਜਵਾ, ਸ਼ਿੰਦਾ ਜੀ | ਰਾਜ ਰਣਜੋਧ

ਮਨੋਰੰਜਨ2 weeks ago

ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਨਾਲ (ਆਫੀਸ਼ੀਅਲਤ ਵੀਡੀਓ) ਅਮਰ ਸਹਿਬੀ | ਬ੍ਰਾਵੋ | ਗੈਰੀ ਦਿਓਲ ਨਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਣੇ | ਜੱਸ ਰਿਕਾਰਡਸ

ਮਨੋਰੰਜਨ3 weeks ago

ਕਾਲੀ ਸੋਹਣੀ (ਪੂਰੀ ਵੀਡੀਓ) | ਅਰਜਨ ਡੀਲੋਂ | ਪਰੂਫ | ਗੋਲਡ ਮੀਡੀਆ | ਬਰਾਓਨ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ | ਨਵੀਨਤਮ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਣੇ 2021

ਮਨੋਰੰਜਨ3 weeks ago

ਦਿਲ ਗਲਤੀ ਕਰ ਬੈਠਾ ਹੈ | ਮੀਟ ਬਰੌਜੁ ਫੀਟ ਨੂੰ ਮਿਲੋ. ਜੁਬਿਨ ਨੌਟਿਆਲ | ਮੌਨੀ ਰਾਏ | ਮਨੋਜ ਐਮ. | ਆਸ਼ੀਸ਼ ਪੀ | ਭੂਸ਼ਣ ਕੇ

ਮਨੋਰੰਜਨ3 weeks ago

ਗੋਲੀ (ਆਫੀਸ਼ੀਅਲ ਵੀਡੀਓ) ਗੁਰ ਸਿੱਧੂ | ਨਵਪ੍ਰੀਤ ਬੰਗਾ | ਦੀਪਕ ਡੀਲੋਂ | ਨਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਣੇ 2021 | ਪੰਜਾਬੀ

ਮਨੋਰੰਜਨ4 weeks ago

ਰੂਬੀਕੋਨ (ਐਚਡੀ ਵੀਡੀਓ) ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਾਨ ਫੀਟ ਮੇਹਰਵਾਨੀ | ਨਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਣੇ 2021 | ਨਵੀਨਤਮ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਣੇ 2021

ਮਨੋਰੰਜਨ4 weeks ago

ਚੂਰੀ (ਆਫੀਸ਼ੀਅਲਤ ਵੀਡੀਓ) ਖਾਨ ਭੈਣੀ ਫੀਟ ਸ਼ਿਪਰਾ ਗੋਇਲ | ਨਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਣੇ 2021 | ਸਟ੍ਰੀਟ ਗੈਂਗ ਸੰਗੀਤ

ਮਨੋਰੰਜਨ4 weeks ago

ਆਈਸ ਕੈਪ (ਆਫੀਸ਼ੀਅਲ ਵੀਡੀਓ) ਸ਼ਿੰਦਾ ਗਰੇਵਾਲ | ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ | ਸੁੱਖ ਸੰਘੇੜਾ | ਭਿੰਦਾ ਓਜਲਾ | ਨਿਮਰ ਸੰਗੀਤ

Uncategorized4 weeks ago

ਮੇਰੇ ਯਾਰਾ ਵੇ | ਕਿਸਮਤ 2 | ਐਮੀ ਵਿਰਕ | ਸਰਗੁਣ ਮਹਿਤਾ | ਬੀ ਪ੍ਰਾਕ | ਜਾਨੀ | ਅਵਵੀ ਸਰਾ | ਟਿਪਸ ਪੰਜਾਬੀ

ਮਨੋਰੰਜਨ4 weeks ago

ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ: ਲੂਨਾ (ਆਫੀਸ਼ੀਅਲ ਵੀਡੀਓ) ਤੀਬਰ | ਅਰਜਨ ਡੀਲੋਂ | ਮੂਨਚਾਈਲਡ ਯੁੱਗ

Recent Posts

Trending