ਵਿਨਾਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ

ਵਿਨਾਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ

ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਮਿਆਰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਵਿਭਾਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਦੇਸ਼ ਭਰ ’ਚ ਲਗਪਗ 22 ਪਰਮਾਣੂ ਰਿਐਕਟਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਭਰਪੂਰ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਚੇ ਹੋਏ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਵੇਸਟ ਨਾਲ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਸਮੇਤ ਖੇਤੀ, ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ, ਸਿਹਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਸਾਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਅਤੇ ਮਾਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਅਤੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਬੰਬ ਹੀਰੋਸੀਮਾ ਅਤੇ ਨਾਗਾਸਾਕੀ ’ਤੇ ਨਾ ਡਿੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ’ਚ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦਾ। ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਾਡਾ ਸੰਕਲਪ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ। ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸਿਰਫ਼ ਰਣਨੀਤਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿਖਾਉਣ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਸੋਚਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਬਰਬਾਦੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਨਾਂਹ-ਪੱਖੀ ਧਾਰਨਾ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਇਕ ਵੱਡਾ ਸਮੂਹ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਸਮਝਾਉਣ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਲੱਗਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੌਲੀ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕੋਈ ਡਾਇਵਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਚ ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਪਲਾਂਟ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੈਂਸਰ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਤਕ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਖੋਜ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੇਨਈ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਲਪੱਕਮ ਦੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਐਟੌਮਿਕ ਰਿਸਰਚ ਵਿਚ ਚਾਰ ਦਿਨ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਣ ਲਈ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਰਮਾਣੂ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਹੋਣ ਦਾ ਭਰਮ ਦੂਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਿਆ ਨਜ਼ਰੀਆ

ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆ ਨੇ ਪਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਦੇਖੀ ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਸੰਕਲਪ ਆਉਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਸੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਹੋਮੀ ਜਹਾਂਗੀਰ ਭਾਭਾ ਨੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਖੋਜ ਦਾ ਦਿ੍ਰਸ਼ਟੀਕੋਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਪਰਮਾਣੂ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਇਹ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ’ਤੇ ਕਿ ਕੋਈ ਹੋਰ ਭਾਭਾ ਕਦੋਂ ਬਣੇਗਾ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਡਾ: ਧੀਰਜ ਜੈਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਭਾ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਐਟੌਮਿਕ ਰਿਸਰਚ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਡਾ: ਵੈਂਕਟਾਰਮਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼੍ੁਰੂਆਤੀ ਭਾਸ਼ਨ ਵਿਚ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖੀ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਟੁੱਟਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਅਜਿਹੀ ਤਕਨੀਕ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਡਾ: ਭਾਭਾ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹੀ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਡਾ: ਬਲਰਾਮ ਮੂਰਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡਾ: ਆਰ.ਕੇ.ਵਤਸਾ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਲੋੜ ਅਤੇ ਕਲਪੱਕਮ ਪਲਾਂਟ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਪਰਮਾਣੂ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਪਹਿਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੈਕਚਰਾਂ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਡਾ: ਰਮਨ, ਡਾ: ਚੌਧਰੀ, ਡਾ: ਵੀ. ਮੁਰੂਗਨ, ਡਾ: ਨਾਗਰਾਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਤਜਰਬੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਤੋਂ ਆਏ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮਾਣੂ ਤੋਂ ਡਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਖੋਜ

ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਵਿਭਾਗ (ਡੀ.ਏ.ਈ.) ਸਿਰਫ਼ ਐਟਮੀ ਬੰਬਾਂ ਜਾਂ ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ’ਤੇ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਪੈਟਰੋਲ ਵਿਚ ਈਥਾਨੌਲ ਮਿਲਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦਾ ਪਤਾ ਕਿਵੇਂ ਚੱਲਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਸੈਨੇਟਾਈਜਰ ਅਸੀਂ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹਾਂ ਕੀ ਉਹ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਨੂੰ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਅਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ’ਤੇ ਖੋਜ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਖੇਤਰ ’ਚ ਨਵਾਂਪਨ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਖੋਜ ਦੇ ਖੇਤਰ ’ਚ, ਕਲਪੱਕਮ ਦਾ ਇਹ ਪਲਾਂਟ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਡਾ. ਚੌਧਰੀ ਖੇਤੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕੀਤੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਤੈਅ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੇ ਚਮਤਕਾਰ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਮੈਡੀਕਲ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੇ ਕਿਸੇ ਚਮਤਕਾਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੈਂਸਰ ਬਾਰੇ ਜੋ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਖੋਜ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਣ ’ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਡਾ: ਯੋਜਨਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਵਾਈਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਇੱਥੋਂ ਮਾਰਕੀਟ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਮਦਦ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ।

ਕੂੜਾ ਸਮੇਟਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ

ਪਲਾਂਟ ਕੈਂਪਸ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸੋਚ ਅਤੇ ਦਿ੍ਰਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਕੂੜੇ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਹੈ, ਲੋੜ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਘਰੇਲੂ ਕੂੜੇ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ। ਘਰੇਲੂ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਤੋਂ ਬਾਇਓਗੈਸ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਗੈਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਪਹਿਲੂ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਦੂਰ ਜਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੜਾਕੇ ਦੀ ਗਰਮੀ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੀਵਰੇਜ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਪਲਾਂਟ ਨੂੰ ਬਾਹਰੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਬਦਲਦਾ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਹੀ ਕਿ੍ਰਸ਼ਮਾ ਹੈ।

ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਜਿੱਠਿਆ ਸੁਨਾਮੀ ਨਾਲ

ਸਮਾਜਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਹਤ ਕਾਰਜਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਇੱਥੇ ਇਕ ਸਧਾਰਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਸੁਨਾਮੀ ਕਾਰਨ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ, ਖੇਤੀ ਦੇ ਸਾਧਨ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਏ। ਡੀਏਈ ਦੁਆਰਾ ਇਕ ਛੋਟਾ ਡੈਮ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਸਾਰਾ ਕਲਪੱਕਮ ਉਸੇ ਡੈਮ ਦੁਆਰਾ ਸਿੰਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਇਲਾਕੇ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਫਲੋਰਾਈਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਭਾਗ ਉੱਥੇ ਵਾਟਰ ਟਰੀਟਮੈਂਟ ਪਲਾਂਟ ਲਗਾ ਕੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਹਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਸੌਖੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਬੂਟਾ ਆਪਣੇ ਸੰਚਾਲਨ ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵਿਲੱਖਣ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਕਿ ਪਰਮਾਣੂ ਨਾਲ ਵਿਨਾਸ਼ ਆਸਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਔਖਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸ ਔਖੇ ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ ਜਦ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ’ਚ ਤਬਾਹੀ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਹੀਰੋਸੀਮਾ ਅਤੇ ਨਾਗਾਸਾਕੀ ’ਤੇ ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਿਉਂ ਹੈ ਅਤੇ ਰੂਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ ਬਾਰੂਦ ਨਾਲ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ? ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਭਾਰਤ ਅੱਜ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ’ਤੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰਮਾਣੂ ਤੋਂ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਰਾਹ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਦੋ ਯੂਨਿਟ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕੰਮ

ਵਿਸਥਾਰ ਯੋਜਨਾ ’ਤੇ ਕੰਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ 500 ਮੈਗਾਵਾਟ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਊਰਜਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਲੈਕਟਿ੍ਰਕ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੋਲੇ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਪਲਾਂਟਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਲਈ ਦਰਾਮਦ ਦੇ ਬੋਝ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਵਿਚ 24 ਪਲਾਂਟ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ 6 ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਸੱਤਵੇਂ ਨੰਬਰ ’ਤੇ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਸਿਖ਼ਰ ’ਤੇ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਅਮੀਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਭਾਭਾ ਨੂੰ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕੁਝ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤ ਹੁਣ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਵਿਚ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਯੂਰੇਨੀਅਮ 100 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਸਾਜੋ-ਸਾਮਾਨ ਦਰਾਮਦ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹੀ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਪਕਰਨ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਹਨ।

– ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਭੰਵਰਾ

Leave a Reply

Your email address will not be published.